ebnfernas

Początki Islamu w Bośni i na Bałkanach (Część 1)

In Uncategorized on Luty 4, 2011 at 16:34

  

Pojawienie się Islamu na Bałkanach, w tym na terenie Bośni i Hercegowiny, w ramach procesu pokojowej islamizacji, mającej miejsce od VIII do XV wieku, stanowi prawie całkowicie zapomniany fragment historii bośniacko-hercegowińskiej, a szczegółowiej rzecz ujmując, boszniackiej kultury. Dzieje się tak, ponieważ większość prac naukowych dotyczących tej tematyki datuje pojawienie się Islamu na bośniackiej ziemi na rok 1463, czyli  rok podboju tych terenów przez wojska Imperium Osmańskiego.

Przebieg islamizacji nie może być jednak rozumiany wyłącznie jako proces towarzyszący podbijaniu przez Turków kolejnych państw, co więcej, istnienie Islamu, w będącej przedmiotem zainteresowania Bośni, ma korzenie dużo głębsze. Wyróżnić można dwa okresy islamskiej historii tych terenów: pre-osmański i wczesno-osmański. Pierwszy z nich związany jest ogólnie z islamizacją południowych Słowian, drugi zaś dotyczy islamizacji bośniackich bogomiłów.

Islam rozprzestrzenił się w Bośni w sposób pokojowy, pojawienie się religii muzułmańskiej na jej terenach datuje się na VIII wiek. Istotnym jest odróżnienie procesów islamizacji i turkizacji, ponieważ często niesłusznie islamizacja utożsamiana jest, tylko i wyłącznie, z poturczeniem podbitych ludów. Innymi słowy szerzenie się Islamu i osmańskie podboje ziem bałkańskich, to dwa różne pojęcia. Turcy po przybyciu na Bałkany, pod wpływem miejscowej ludności również podlegali procesowi slawinizacji, zachowując jednocześnie swoją wiarę i propagując ją wśród innych. Imperium Osmańskie zdobywało kolejne ziemie siłą, zaś sam proces islamizacji Bośni zachodził pokojowo i rozpoczął się przed wkroczeniem wojsk tureckich na te tereny. Poświadcza to również fakt, iż religia muzułmańska znajdowała ciągle nowych wyznawców, o czym zapewnienia znajdujemy między innymi w tureckich defterach . W żadnym ze znanych źródeł historycznych, zachodnich czy tureckich, nie natrafimy na jakiekolwiek informacje o przymusowym charakterze przechodzenia na Islam mieszkańców Bośni. Wręcz przeciwnie, znajdziemy w nich potwierdzenie pokojowego i dobrowolnego charakteru islamizacji tych terenów.

 

 

Szlaki Islamu

Multikulturalizm jest tradycyjną wartością na Bałkanach. Jest tak, ponieważ obszar ten jest miejscem, gdzie spotykają się ze sobą Wschód i Zachód. Sama zaś Bośnia opisywana jest często jako swoisty mikrokosmos Bałkanów. Handel, religia i kultura miały tu kluczowy wpływ w procesie przenikania się dalekich, na pierwszy rzut oka, tradycji. Dlatego też Bośnia jest tak wyjątkowa na tle innych państw Europy. Już w średniowieczu, w jej granicach mieliśmy do czynienia z prawdziwym kosmopolityzmem, dzięki któremu przez ponad tysiąc lat różne narodowości pokojowo i w harmonii koegzystowały w swoim sąsiedztwie.

Wschód, zachód i północ – to kierunki, z których Islam przybył do Bośni. Wyznawcy muzułmańskiej wiary docierali na te tereny, między innymi, za sprawą morskich i rzecznych szlaków handlowych. Niektóre z tych szlaków mają antyczne pochodzenie i wykorzystywane były już w starożytności przez Persów, Rzymian czy mieszkańców Bizancjum. Swoim zasięgiem, dzięki bezpośredniemu połączeniu z Sawą i Dunajem, obejmowały one również interesujące nas tereny Bałkanów, w tym Sandżak, Macedonię i ziemie położone dalej na wschód, w kierunku Konstantynopola. Warto tutaj wspomnieć także o więziach handlowych jakie łączyły Bośnię z Dubrownikiem.

Na wschodzie najwcześniejszy kontakt bałkańskich Słowian z Islamem miał miejsce w wyniku ekspansji armii złożonej z Bułgarów i Arabów, a także innych grup o tureckiej proweniencji z obszaru Azji Centralnej. Ta multietniczna armia, pod wodzą chana Asparucha (644-701), w roku 679 przekroczyła Dunaj i zajęła Dobrudżę i Mezję. Państwo Asparucha było tak silne, że dalej prowadziło swoje podboje, z sukcesami atakując północne granice Bizancjum na Bałkanach i zbliżając się coraz bardziej ku jego centrum. Jednocześnie Imperium Bizantyjskie traciło na znaczeniu i sile w skutek częstych najazdów Awarów, Persów, Słowian i Bułgarów, a także etnicznie muzułmańskich Chazarów, Pecenegezów i Kuman, którzy już wtedy osiedlili się na południowy-wschód od Dunaju, na terenach dzisiejszej Slawonii. Spotykanie i przenikanie się różnych grup etnicznych, w ramach wojskowych pochodów, dały po raz pierwszy możliwość mieszania się różnych kulturowo-wyznaniowych tradycji na terenie dzisiejszej Bośni, był to także moment, w którym pojawił się na Bałkanach Islam. Można zatem stwierdzić, że wśród bałkańskich Słowian występował komponent muzułmański już w pod koniec VII stulecia. Był to czas, w którym Słowianie bałkańscy słynęli z wyrobu szczególnego rodzaju łodzi zwanych monoksilami, które powstawały z wydrążonych pni drzew. Korzystali z nich między innymi Persowie w czasie przekraczania Bosforu. Słowianie, nie tylko zajmowali się produkcją wspomnianych łodzi, ale również byli znani z tego, iż są biegli w ich nawigacji. Dzięki temu rzemiosłu mieli okazję spotkać się i pomagać w przeprawie przez Dunaj licznym grupom etnicznym, które chciały się dostać na południe Bałkanów. Obecność Arabów i Persów na tych terenach jest znacząca, ponieważ dała ona impuls do rozprzestrzenienia się religii islamskiej wśród licznych grup Słowian, włącznie z Boszniakami.

 

Awarowie na koniach

 

Na południu, w znanym Ljetopisie popa Dukljanina (840-841) została, między innymi, zawarta informacja, że w tym właśnie czasie z Sycylii wyruszyła wielka liczba saraceńskich łodzi, flotę tę Grecy nazywali miria armeni, zaś po łacinie określona została jako decem milia vella (dziesięć tysięcy żagli). O tym, że ekspansja muzułmańskiej floty miała w średniowieczu duży wpływ na morską granicę Bałkanów mówi również cesarz bizantyjski Konstantyn Porfirogeneta (X w.), który podaje informację o 36 statkach, które dotarły do Dalmacji. W jego zapiskach znajdujemy również wzmianki o Pecenegezach i innych muzułmańskich grupach, które dotarły na teren Bałkanów, pisze on między innymi o Turkach, którzy osiedlili się w pobliżu Dunaju, gdzie prowadzą nomadyczny styl życia. Podróżując po Półwyspie Bałkańskim znany arabski geograf el-Idrizi (XII w.) opisał wspomniane osady, zlokalizowane w pobliżu żyznych pól.

Na północy Węgry, od zawsze dążyły do tego, aby poszerzyć swoje wpływy w Bośni. Historyczne źródła wspominają o muzułmańskich ventitiiviri (wędrownych handlarzach). Byli to Pecenegezi, Chazarzy, Bułgarzy z terenów nadwołżańskich i z okolic dolnego Dunaju, Horesmije zwani też Hvarezmije, Kumanie i Saraceni. Wspomniane grupy etniczne wymieniane były już w dziełach pochodzących z XI i XII wieku, autorstwa różnych uczonych (muzułmańskich i niemuzułmańskich) takich jak: Abu Hamid al- Garnatij, Jan Kinnamos i Nikita Homijet. Jeden z dokumentów pochodzących z 1196 roku zawiera wzmianki o muzułmańskich handlarzach w Bośni Hysmaelite vel Bisseni. Według zawartych w nim informacji, w toku swoich handlowych podróży wywarli oni znaczący wpływ na bośniackich bogomiłów, którzy jednocześnie wykazywali pełną tolerancję wobec muzułmańskich przybyszów z terenów Węgier. Arabski pisarz Ibn Fadlan w X wieku odbył podróż po Bałkanach i opisał muzułmańską grupę etniczną Bakszirów, określając ich mianem najbardziej na północ osiadłej grupy wyznawców Islamu w tym czasie.

Bośniacki ban Borić bronił terenów swojego państwa razem z muzułmanami z Kalesji i Węgier przed atakami ze strony Bizancjum. W tej mieszanej węgiersko-bośniackiej armii, ban Borić dowodził najmężniejszymi oddziałami walczącymi w pobliżu rzeki Driny. Abu Hamid al-Garnati w czasie swojego pobytu na Węgrzech, w latach 1150-1153 zapisał, że w czasie walk pomiędzy wojskami węgierskimi a armią Bizancjum, w obydwu znajdowali się muzułmanie. Wyznawcy Islamu, którzy walczyli po stronie bośniackiej, byli to przede wszystkim muzułmanie z Kalesiji, których osady zlokalizowane były w okolicach Srijemu, na północnym-wschodzie Bośni. Również bośniacki ban Kulin (Culin magno bano Bosniae), który był następcą bana Boricia mógł wiedzieć o istnieniu muzułmanów w Kalesiji. Grecki autorzy, tacy jak Kinnamos potwierdzają, że Bośnia była w tym czasie niepodległym państwem. Pod koniec XIII i na początku XIV wieku, w czasie panowania bośniackiego króla Ostoji, wsród bośniackich feudałów byli też tacy, którzy nosili muzułmańskie imiona. Wtedy też bośniacki król wysyłał jako swojego emisariusza, aby podpisać porozumienie z Dubrownikiem muzułmanina o imieniu Reuf. Również w regionie Lasve mieszkał muzułmanin o imieniu Batala, uważa się, że imię jego, jak i inne jemu podobne powstały po bitwie na Kosowym Polu w 1389 roku.

Ricault podawał, że muzułmańscy żołnierze stacjonujący w pobliżu granicy morawsko-węgierskiej czytali Nowy Testament, który zdobyli w Dubrowniku lub na Morawach, w języku słowiańskim, jednocześnie ucząc się arabskiego i czytając Koran. Słowiański misjonarz Cyryl (IX w.) również był zaznajomiony z naukami Islamu. W drugiej połowie XII wieku Kinnamos wspominał, że na północno-wschodnich granicach Bośni, w Srijemie żyją Dalmatyńcy, Węgrzy i Ismaelici, którzy przybyli z drugiego brzegu Dunaju. Przesiedlenie się Ismaelitów na te tereny spowodowało, że Manuel I Komnen nakazał wzniesienie tam twierdzy, którą to następnie przekazał wspomnianym muzułmanom.  W czasie panowania węgierskich królów Andrzeja II (1205-1235) i Władysława Kumana IV (1272-1290) ogromna liczba Ismaelitów i Saracenów przesiedlił się w głąb Półwyspu Bałkańskiego. Król węgierski Emeryk miał wytwórnię monet, w której pracowali muzułmanie Ismaelici, którzy jednocześnie kontaktowali się i handlowali z Boszniakami.

Specyficzne położenie Bośni i dzisiejszego Sandżaku sprawiło, że to właśnie tam świat zachodni łączył się ze Wschodem, regiony nadadriatyckie, Dubrownik z terenami naddunajskimi, czyniąc z nich miejsce o kluczowym znaczeniu, także pod względem strategicznym, gdzie swobodnie mogły się rozwijać muzułmańskie kolonie handlowe.

 

 

Derwisze

Najwcześniejsze wzmianki mówiące o przybyciu derwiszów na tereny Bośni pochodzą z XIII wieku. Jednakże istnieje możliwość, że podróżowali oni już wcześniej. Zakony sufickie rozprzestrzeniły się na terenie Bałkanów dzięki praktykowaniu zasad humanizmu i liberalizmu. Należący do nich zakonnicy pozwalali nowym wyznawcom na zachowanie części starych rytuałów. Tarikaty takie jak Halvetije, Mewlewici i Naksibendije wywierały wpływ na całą, zarówno miejską jak i wiejską, społeczność bośniacką. Derwisze poprzez swoje nauki o pełnym swobody charakterze, a także dzięki przystępnym dla większości ideom, w sposób zasadniczy wpłynęli na szerzenie się Islamu wśród ludów bałkańskich. Różnorodne zakony sufickie wniosły duży wkład w rozwój islamskiej kultury, z uwzględnieniem kosmopolityzmu, jako cechy wyróżniającej Bośnię na tle innych organizmów państwowych w tamtym czasie. Derwisze odcisnęli trwałe piętno na kulturze duchowej tych terenów, przede wszystkim poprzez nauki sufickich mistyków, którzy propagowali tolerancję religijną, nie tylko wobec muzułman, ale również wobec Chrześcijan i

Żydów. Wczesny Islam na terenie Bośni wykształcił się poprzez wspomniane kontakty miejscowej ludności z zakonami sufickimi, jak i za sprawą muzułmańskich podróżników, często awanturników odwiedzających Bałkany. Ekspedycje organizowane przez uczonych ze Wschodu i Zachodu, jak i wyprawy, które na tereny Bośni przybywały z polecenia sułtana, miały bardzo duży wpływ na fakt przyjmowania przez Bogomiłów wiary muzułmańskiej. Islamizacja bośniackiej ludności, poparta nauczaniem sufickich zakonników, które stanowiło podwaliny późniejszej pokojowej koegzystencji różnych wyznań na obszarze Bośni, miała też znaczenie jako ruch ideowo-intelektualny. Umowy handlowe i przywileje ekonomiczne dawane przez osmańskich władców mieszkańcom Bośni, a także wymiana kulturowa i możliwość dziedziczenia ziemi przez muzułmanów, również Słowian były istotnym czynnikiem w tworzeniu się multikulturowego społeczeństwa.

Zakony sufickie i derwisze funkcjonowali poza oficjalnymi strukturami Islamu dopóki nie powstały medresy i dżamije. W późniejszym okresie derwisze z Bośni stworzyli około 15 tysięcy rękopisów w językach arabskim, tureckim i perskim, a także setki pięknych kaligrafii. Wiele z tych prac jest częścią kolekcji znajdujących się w Stambule, Wiedniu czy Kairze.

 

Tekkija Derwyszów w Blagaju – w okolicach Mostara-16 wiek

 

Muzułmańskie osady

Już w VIII i XIII wieku po raz pierwszy odnajdujemy śladu muzułmańskiego osadnictwa na terenie Bośni. Populacja ta składała się przede wszystkim z emigrantów należących do tureckiego obszaru językowego, a także przesiedleńców z różnych części imperium. Islam poszerzał swoją strefę wpływów także na terenie Bułgarii, Macedonii, na północnych krańcach Rumunii, szczególnie w Dobrudży, a także w Albanii i zachodniej Tracji i na Krecie. Jednakże, to właśnie w Bośni i Hercegowinie proces islamizacji zebrał największe żniwo.

Abu-Hamid al-Garnati napisał, że w pobliżu dolnego Dunaju żyją obok siebie różne grupy muzułmanów. Byli to Maghribis, Ismaelici, Hvarezmije. Ismaelici pochodzą od Pecenegezów, chociaż ich nazwa wskazywałaby na Magreb. Znani byli jako doskonali wojownicy i jeźdźcy. Hvarezmije byli królewskimi doradcami, handlarzami, zajmowali się także wyrobem monet. Z tatarskich stepów, przez Bułgarię, na przełomie IX i X wieku różne grupy muzułmańskie przybyły na teren Bośni w okolicy doliny rzek Sawy i Driny, jak i w okolice na południe od Dunaju. Później stworzyli muzułmańskie osady w pobliżu południowej granicy Węgier. Źródła historyczne identyfikują tych osadników jako Ismaelitów.

Ze wschodu napływała fala zislamizowanych Bułgarów znad Wołgi, muzułmańskie grupy utworzyły swoje osady na wschodzie Bośni już w VIII wieku. W tym czasie dochodziło do pierwszych kontaktów Słowian, którzy przyjęli Islam z innymi przedstawicielami tego wyznania. Od VIII wieku można zaobserwować proces konwersji na Islam, nie tylko wśród pospolitej ludności, ale także wśród władców. Na początku X wieku pojawiają się wzmianki o muzułmańskich imionach niektórych bułgarskich władców, takie jak: Dzhafar, Ahmed, Hasan, Naser, Mumin, Hajdar, Mohamed, Ibrahim, Sygyd, Burazh, Murad.

Migracje muzułmańskich osadników sprawiły, że po dziś dzień na terenie Bośni i Bałkanów odnajdujemy toponimy odnoszące się do ich obecności na tych terenach. W taki sposób powstała nazwa bośniackiej wsi Saraći w pobliżu Zvornika, i Saraćica w pobliżu Malog Zvornika – obie nazwane z powodu bytności w tych okolicach Saracenów. Wieś Agarenci nazywana też Agarovici znajdująca się w pobliżu Rogaticy wzięła swoją nazwę od nazwę od słowa Agarenians, co oznacza „potomkowie Hagara”. Grecki kronikarz z XII podaje, że „Bezermeni są wyznawcami tej samej wiary, co Arabowie, Persowie czy Turcy. Nazwy toponimiczne na terenie Bośni i Bałkanów taki jak Kozara, Kozarac, Kalesije, Kalesici (koło Srebrenicy) Kulize (koło Priboja) przynoszą na myśl najwcześniejszych muzułmańskich osadników, czyli Chazarów. Również bośniacki toponim Pećenegovici w pobliżu Prnjavora pochodzi od Pecenegezów, natomiast nazwy Gornja i Donja Bistrina pochodzą od łacińskiego określenia tej grupy czyli Bysseni. Ekspansja muzułmanów z terenów Węgier w kierunku Banatu zaowocowała taką nazwą jak Kalesija, wieś położona między Tuzlą a Zvornikiem. Nazwa ta bierze swój początek od imienia muzułmańskiej grupy osadników zwanej Kalize.  W 1345 roku nazwa Kalesije została zmieniona na Kuslat (tur. kuslat – ptak). Kolejnym z interesujących toponimów jest nazwa wsi Šije (koło Doboja), która prawdopodobnie nawiązuje do szyickich nauk. Warto również wspomnieć o pozostałościach muzułmańskich mizarów w zachodniej części Bałkanów, nagrobne napisy wskazują na sycylijskie pochodzenie ludności tam pogrzebanej. Istnieją też wzmianki o dwóch osadach muzułmańskich, które w XII wieku istniały w północnej części wybrzeża dalmatyńskiego, a które to określane były jako „klejnoty Islamu” (tur. Seddi-Islam). Fakt ten dodatkowo potwierdza obecność wiary muzułmańskiej na terenie Bałkanów w okresie poprzedzającym przybycie armii tureckiej na te tereny. Muzułmanie przez wiele stuleci stanowili istotny komponent osadnictwa na terenach Slawonii, Srijemu i Liki. Jednym z istotniejszych przykładów obecności muzułmańskich wpływów w nazewnictwie miast i wsi na terenie Bałkanów jest pochodząca z ich wschodniej części nazwa Kumanowo, która wywodzi się od grupy zwanej Kumanami, którzy to razem z Pecenegezami osiedlali się na wspomnianych terenach.

We wczesnym średniowieczu islamscy misjonarze odwiedzali muzułmańskie osady na Bałkanach. W swoich zapiskach, opisujących jego pobyt na Bałkanach w latach 1151-1159,  arabski geograf el-Idrizi podkreśla biegłość miejscowej ludności muzułmańskiej w morskim rzemiośle. Także Tomasz Archidiakon (1200-1260) wspomina, że Słowianie znad Adriatyku pozostawali w kontakcie z muzułmanami w czasie ich ekspansji na terenie Primorja. Już wtedy pojawiają się w użyciu miejscowej ludności  pierwsze słowa pochodzące z języka arabskiego na przykład džumbrak (podatek morski uzależniony od liczby żagli) czy mogoris (podatek ziemski, którzy mieszkańcy Raguzy płacili lokalnym władcom bośniackim). Podczas swojej podróży po adriatyckim wybrzeżu arabski podróżnik Ja’kut el-Hamavi w swoim dziele Mu’džem zapisał, że muzułmanie i Słowianie żyją tam w zgodzie obok siebie.

Źródła historyczne potwierdzają, że lokalny władca Melek Domald (Domaldus), nazywany Saracenem był obrońcą bośniackich Bogomiłów. Melek Domald urodził się w 1160 roku w bośniackim mieście Livno (Hlivno) i władał częścią regionu neretwańskiego w Hercegowinie. Przodkowie jego, jak i jego ojciec byli pochodzenia arabskiego. Pradziad Damalda zwany Dhu’l-ayn również był znany ludności tej części Bałkanów. O fakcie tym informuje nas Cronica di Slavonia. Znajdują się w niej zapiski dotyczące trzech generacji Damaldów, a sam Melek był pierwszym znanym władcą pochodzącym z tego regionu. Inne kroniki zawierają informacje dotyczące grup seldżuckich, które przemieszczały się w kierunku południowej części Bałkanów i osiedliły się w pobliżu granicy bośniacko-węgierskiej. Byli to między innymi Kalisije (lub Kobari), Bułgarzy znad Wołgi, Pecenegezi i Turcy-Vadnioti, którzy zajmowali się głównie ochroną granic. Wspomina o nich, jako o wojownikach i handlarzach, którzy dużo podróżują, arabski podróżnik Muhammed al Istahri el-Farisi.

Wszystkie osady, które powstały w okresach pre-osmańskim i wczesnym osmańskim były owocem systematycznego wtapiania się muzułmańskich osadników w bośniackie społeczeństwo, wnosząc przy tym istotny wkład w kulturowe dziedzictwo tych terenów. Rozwój muzułmańskiej tożsamości kulturowej był ściśle powiązany z procesem urbanizacji,  a migrujący muzułmanie wpłynęli znacząco na rozwój wielu dziedzin, w krajach, w których się osiedlili.

Islamskie monety

Liczne islamskie monety, najczęściej z arabskimi, kufskimi inskrypcjami, jako rezultat kontaktów handlowych, były w użyciu w IX i X wieku, na obszarze północnej i wschodniej Europy (od Skandynawii do Morza Czarnego). W tym samym czasie na terenie Węgier powstawały pierwsze miejsca, gdzie bito islamskie monety.

Najwcześniejsze i najciekawsze przykłady islamskich monet na Bałkanach pochodzą z VIII wieku, kiedy to miała miejsce ekspansja kalifa Mervan-a II el Himara (744-750). Wspomniane srebrne monety zostały znalezione we wsi Potoci w pobliżu Mostaru. Islamskie monety były w obiegu również za czasów panowania Sulejmana b.’Abd al-Malika (715-717), kalifa al-Mutawakkila (861-862). Boszniacki historyk  Ali Dede (XVI w.) w swoim dziele Rissalat al-intissab zapisał informację o bułgarsko-islamskich monetach z wygrawerowanym imieniem semanickiego emira Ismaila ibn Ahmeda (892-907), al-Muktafija (902-908) i bułgarskiego chana Džhafara ibn-Abdallaha. Duża liczba seldżuckich była w obrocie w czasie tureckich migracji na bośniackie tereny. Najwcześniejsze islamskie monety wykonywali Seldżucy, przodkowie Nisapura i Mervy, swym wyglądem nawiązywały one do abisyńskich prototypów. Pierwszymi seldżuckimi monetami były srebrne monety: Kilicarsana II (odlana  1186 roku), Sulejmana II (1102 r.), Keyhuserva I ( 1205 r.), Keykavusa I (1212 r.). Pierwszymi miedzianymi pieniędzmi były monety: Sulejmana II (brak daty odlewu), Muggisudina Tugrula (1215 r.), Mesuda II (1287-89).

Wszystkie wielkie obszary handlowe średniowiecznej Europy, od Wenecji po Katalonię, były zaznajomione z bośniackimi kruszcami, srebrem, złotem czy też ołowiem, znane były również takie produkty bałkańskiego pochodzenia jak miód i wosk. Szczególnym uznaniem cieszyły się bośniackie konie, najpiękniejsze z nich często stawały się podarunkiem dla obcych władców. Innymi produktami, z których słynęła w owym czasie Bośnia, to między innymi wysokiej jakości skóry, tkaniny, biżuteria i broń.

Bośniaccy bogomiłowie i Islam

 Bośniackie średniowiecze charakteryzuje się występowaniem dualistycznego wyznania, praktykowanego przez sektę bogomiłów, które to rozpowszechniło się na terenie Bałkanów i adriatyckim wybrzeżu. Obecność bogomiłów w Bośni datuje się na X wiek, chociaż istnieją  wzmianki o ich wcześniejszej bytności na tych terenach. W XII stoleciu kościół bogomilski rozwinął się w prawdziwy Ecclesia Bosensis, nazywany później Ecclesia Slavonicae. Za sprawą bogomiłów Bośnia stała się niejako mostem łączącym prawosławie z katolicyzmem.

Nekropola Bogumilska-Stecak-14 wiek-Museum Narodowy Bośni i Hercegowini

 

Ważnym jest wspomnieć o tym, iż bośniaccy bogomiłowie licznie przechodzili na Islam, a ich potomkowie stanowią jądro islamskiej wspólnoty na tych terenach. Bośniaccy muzułmanie są potomkami południowych Słowian, którzy przybywali na wspomniane ziemie już V i VI stuleciu. W toku islamizacji na terenie Bośni powstawały liczne wspólnoty muzułmańskie, do których dołączali wyznawcy Islamu z innych części późnego Imperium Osmańskiego. Bogomilstwo rozprzestrzeniło się na terenie całych Bałkanach, a Bośnia od 1222 roku stała się prawdziwym centrum tego dualistycznego wyznania. Przyjęcie przez bogomiłów Islamu jest jednym z najważniejszych etapów w procesie islamizacji Bośni. Niezmiernie istotnym jest również fakt, że znaczna liczba bośniackich muzułmanów, to właśnie potomkowie bogomiłów. Synkretyzm kulturowy był z pewnością jednym z czynników sprzyjających przyjmowaniu przez bogomiłów wyznania muzułmańskiego. Nauki bogomiłów połączone z naukami Islamu wpłynęły na wytworzenie się zupełnie nowej, boszniacko-muzułmańskiej tożsamości etnicznej. Wczesne pojawienie się Islamu na terenie Bośni doprowadziła do wymieszania się muzułmanów z bogomiłami, zwłaszcza że bogomilstwo  i Islam charakteryzowała bliskość, zwłaszcza jeśli chodzi o praktyki religijne. Arabskie źródła również wspominają o bogomiłach, czyni to na przykład Ebul-Feth es Sahristani (1153 r.), a także Ali Ibn Ahmed ez-Zahiri (1064 r.) w swoim dziele zatytułowanym El-mileu venihal. Przed wspomnianą dwójką, również arabski, chrześcijański historyk Seid Ibn Bitrik (940 r.) wspominał o skłonności bogomiłów do przechodzenia na Islam i zbieżności obu wyznań. Dodatkowo na bogomiliskich nagrobkach, stećakach możemy zauważyć napisy takie jak na przykład Saracen czy Saraćen, pochodzące z XIV i XV wieku, które potwierdzają znaczenie dla bośniackiego średniowiecza muzułmańskiego komponentu.

Na terenie miasta Visoko od 1175 roku funkcjonowała akademia, którą odwiedzali studenci ze Wschodu i Zachodu. Wykładano tam nauki filozoficzne. Było to miejsce, w którym kwitł  multikulturalizm. We wspominanej akademii rozprawiano o takich problemach, jak duchowość i materializm czy platonizm. Różnorodność, którą mogliśmy obserwować w tamtych czasach na terenie Bośni wpływała również na bogomiłów, ci z kolei odciskali piętno na zakonach derwiszów. Pokojową interakcję pomiędzy bogomiłami i muzułmanami przerwało wygnanie wyznawców dualizmu, a także najazdy mongolskich hord.

 Islamizacja Bośni będzie dalej postępować. Przed osmańskim podbojem tych terenów, potomek bana Kulina, zwany pasza Hidajet, jako pierwszy z bośniackiej szlachty, przeszedł na Islam. Hidajet przyjął Mahometanizm w roku 1447, za czasów panowania sułtana Murata II (1421-44, 1446-51), który nadał mu muzułmańskie imię razem z pięknie wydanym Koranem.

 

 Mapa 14 wiek z poglądem na Bośnie

Lyteratura-Dr.Dzavid Haveric-Islamizacija Bosne:Rani Islamski uticaj na Bosansko drustvo(2005)

Dr.Dzavid Haverić-Orientalne tradicije Bosne od XV-XVIII vijeka:Hronika(2001)

Zródlo:Bosnjaci.net

  

Tłumaczenie i przygotowanie-Emina Ragipović

Advertisements
  1. Bardzo interesująca praca.Przybliża Polakom Islam i Bośnię.Bośnia,kraj wielokulturowy powinien nam być bliski.Nam,Polakom,którzy mają głęboko w sercu Polskę Jagiellonów a z bliższych nam czasów ideę prometeizmu i Międzymorza.
    Dziękuję

  2. Rzeczywiście faktem jest, że w większości źródeł przynajmniej tych dostępnych w Polsce, w większości islamizacja bałkanów związana jest z ekspansją osmanów. Aktualnie jestem w trakcie pisania pracy licencjackiej na temat :eskapnsji islamu w krajach byłej Jugosławii i w związku z tym, czy jest możliwość uzyskania źródeł z których autor/ka korzystał przy pisaniu tego artykułu?

  3. Polecam stronę prometheanreview.com

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: